Wat doe je als het contact met je kind steeds minder wordt, of misschien zelfs helemaal wegvalt? Het is een vraag waar sommige van de gescheiden ouders mee worstelen. Wendy van Kempen en Mariska Rijnhart herkennen die twijfel en machteloosheid maar al te goed in hun werk. Wendy werkt als bemiddelaar bij Ouderschap Blijft binnen Jeugdformaat en begeleidt zowel ouders als kinderen bij trajecten Parallel Solo Ouderschap, Ouderschap
Blijft en Ouderschap Blijft met de interventie (dreigend) contactverlies. Mariska is verbonden aan het Kenniscentrum Kind en Scheiding als maatschappelijk deskundige en geeft trainingen, is Gezinsvertegenwoordiger en Stiefcoach. Samen spreken ze veel ouders die het gevoel hebben dat ze alles al geprobeerd hebben, maar geen stap verder komen.
Achter de vraag zit vaak meer dan alleen contactverlies
De vraag “mijn kind wil niet meer naar mij toe, wat moet ik doen?” komt volgens Mariska het vaakst voorbij. Dit is zelden een simpele vraag. Daaronder zit meestal een stapeling van zorgen en frustraties. Ouders die het idee hebben dat de andere ouder hen tegenwerkt, die het gevoel hebben dat er negatief over hen wordt gesproken, of die hopen dat iemand van buitenaf de situatie kan ‘rechtzetten’.
In veel gevallen is er al een heel traject aan vooraf gegaan. Denk aan gesprekken met advocaten, procedures via de rechtbank of pogingen tot mediation. Deze trajecten leiden niet altijd tot contactherstel, waardoor de strijd tussen ouders verhard en de kinderen nog meer tussen ouders komen te staan. Wat Mariska daarin vaak ziet, is dat er enorm veel energie gaat naar het willen veranderen van het gedrag van de andere ouder. Terwijl de vraag uiteindelijk verschuift naar iets anders: waar heb je zelf invloed op?
Het gaat voor het kind vaak niet om niet willen, maar om niet meer kunnen
Wendy vertelt; “Wanneer er sprake is van ongegrond contactverlies en een kind aangeeft aan de ouder dat het niet meer naar de ouder toe wil, ligt de kern bijna altijd ergens anders dan ouders in eerste instantie denken. “Het is meestal niet zo dat een kind een ouder niet meer wil zien”. “Wat je veel vaker ziet, is dat een kind de stress en overbelasting door het conflict tussen ouders niet meer aankan.” Kinderen hebben van nature de behoefte om met beide ouders verbonden te zijn. “Maar als de spanning tussen ouders dusdanig hoog oploopt en voor een langere tijd aanhoudt, kan dat te zwaar worden. In zo’n situatie kan een kind zichzelf gaan beschermen door afstand te nemen. Dat kan lijken op een duidelijke keuze voor één ouder, maar die keuze komt niet voort uit afwijzing van de ander. Het is eerder een manier om met de spanning om te gaan,” vertelt Wendy. “Uitleg aan ouders hierover kan zorgen voor meer begrip en verzachting. Het haalt een deel van de lading weg bij het idee dat hun kind hen bewust afwijst, en kan helpen om de situatie anders te bekijken”.
De band met beide ouders blijft
In gesprekken met ouders besteedt Mariska veel aandacht aan wat er in een kind gebeurt, en dan met name aan loyaliteit. Mariska gebruikt daarbij beelden om dat inzichtelijk te maken. Bijvoorbeeld: “Wanneer vader de kleur 'blauw' is en moeder de kleur 'geel' en zij krijgen een kindje, is deze 'groen' en bevinden zij zich gezamenlijk in de groene wereld. Wanneer ouders uit elkaar gaan, bewegen zij terug naar hun eigen kleur (blauw en geel). Hoe zorg je er dan voor dat jullie kind zich nog in de groene wereld mag bevinden? Hiermee wordt een koppeling gemaakt naar loyaliteit, mag jullie kind van jullie allebei houden, mag jullie kind vertellen over de ene ouder aan de andere ouder en andersom enzovoorts.” Ook het beeld van het ‘gouden draadje’ komt regelmatig terug. Daarmee bedoelt ze de blijvende verbinding tussen een kind en beide ouders. “Je wordt geboren uit twee ouders, en die band blijft er altijd,” legt ze uit. Dat besef verandert niet direct de situatie, maar kan ouders wel helpen om het vertrouwen te voelen in de band met hun kind.
Wat helpt?
Als het gaat over wat wél helpt, geeft Wendy aan: “Ouders hebben invloed op eigen gedachten, eigen gedrag en hoe de ouder emotioneel beschikbaar is richting het kind. Je kind wil niet meer naar je toe, dat laat zien dat er iets speelt bij je kind. Er kunnen meerdere redenen zijn dat je kind niet naar je toe wil. Laat hier ruimte voor. Geef aan dat je het kind wil begrijpen, zonder druk te leggen.” Druk leggen kan het loyaliteitsconflict verhogen.
“Het zit niet in grote oplossingen, maar juist in kleine, consistente stappen. Nieuwsgierig blijven is daarin belangrijk. Niet reageren vanuit boosheid of verontwaardiging, maar proberen te begrijpen wat er speelt bij een kind,” vult Mariska aan. De manier waarop contact wordt gezocht, maakt verschil. Zonder druk en zonder verwachtingen. “Dus niet steeds de vraag wanneer er weer afgesproken kan worden, maar juist kleine, vrijblijvende signalen: een berichtje, een herinnering, iets wat laat zien dat je aan je kind denkt. Voor veel ouders voelt dat tegennatuurlijk, zeker als ze het idee hebben dat hun moeite toch geen effect heeft.” Mariska hoort vaak dat ouders bang zijn dat hun berichtjes toch worden genegeerd of weggegooid. Haar reactie daarop is: je weet niet hoe je kind reageert op je berichten en of ze inderdaad gelezen worden. Maar je hebt laten weten dat je er bent en dit is enorm belangrijk voor je kind.
Wendy vertelt: “In mijn contactverlies trajecten geef ik veel psycho educatie aan ouders. Het is belangrijk dat de ouder echt gaat begrijpen wat het lastig maakt voor het kind in deze situatie om te komen en wat ouders hun eigen aandeel en invloed hierop is. Ik nodig ouder(s) uit om te gaan kijken naar de dynamiek waarin het kind zich beweegt tussen beide ouders en anders te gaan kijken naar het gedrag van hun kind. We bespreken daarnaast wat een kind nodig heeft in situaties waarbij sprake is van (dreigend) contactverlies. Zoals, van de ouder op afstand;
- Erken dat je kind ergens mee zit, wat maakt dat het nu geen contact wil.
- Laat zien dat je betrokken en op afstand aanwezig blijft, ook al wil je kind nu geen contact.
- Probeer je kind niet te overtuigen of over te halen.
- Wijs de andere ouder ook zeker niet af en heb er geen negatief oordeel over.
- Voorkom dat je in strijd gaat denken (richting de andere ouder), maar meer in welzijn (wat heeft mijn kind nu van mij nodig).
Blijven zonder te forceren
Misschien wel het lastigste in dit hele proces is blijven staan zonder druk te zetten. “Zeker wanneer een ouder herhaaldelijk wordt afgewezen, vraagt dat veel doorzettingsvermogen en zelfbeheersing,” zegt Mariska. Toch zien Wendy en Mariska dat het op de lange termijn verschil maakt. Mariska vertelt: “een moeder die ondanks de afwijzing van haar dochter contact bleef zoeken op een rustige, open manier. Zonder verwijten, zonder druk, maar wel duidelijk aanwezig. Dat proces duurde lang, maar uiteindelijk kwam het initiatief vanuit de dochter zelf. Er volgde een simpel voorstel om samen een keer koffie te drinken.”
Dat soort momenten laten zien dat het effect van die kleine stappen vaak pas later zichtbaar wordt. Het vraagt van ouders dat ze het gedrag van hun kind niet direct persoonlijk maken, hoe moeilijk dat ook is.
Wat je zelf kunt doen als ouder
Mariska ziet dat ouders zichzelf in dit soort situaties snel beoordelen en bekritiseren. “Alsof de keuzes van hun kind automatisch iets zeggen over hun kwaliteiten als ouder.” Juist dat probeert ze los te maken.
In plaats van te blijven kijken naar wat de andere ouder doet, helpt het om de aandacht terug te brengen naar jezelf. Wat kun je nog wél doen? “Aanwezig blijven, emotioneel beschikbaar zijn, aansluiten bij het tempo van je kind - waar kan - je kind erkennen in zijn/ haar beleving,” geeft Wendy aan.
Mariska sluit zich daarbij aan. Volgens haar begint het bij vertrouwen. “Vertrouwen in je eigen ouderschap, en in de band die er met je kind is. Die verbinding is er,” zegt ze. “Ook als je, je kind op dat moment niet ziet.”
