Je gaat trouwen, verwacht samen een kind of bent net begonnen aan een nieuw hoofdstuk. Alles voelt goed en de toekomst lijkt vanzelfsprekend. Juist dan nadenken over wat er gebeurt als het ooit mis gaat, voelt voor veel stellen ongemakkelijk. Toch zien mediators Susan en Samira hoe waardevol het kan zijn om dit gesprek wél te voeren. Niet omdat je uitgaat van een breuk, maar omdat je bewust kiest voor duidelijkheid, het managen van verwachtingen en goede communicatie. Beiden zijn al jarenlang betrokken bij de spreekuren van het Kenniscentrum en bieden daarnaast pre mediation aan, een vorm van mediation die volgens hen veel vaker ingezet zou mogen worden.
Susan werkt sinds 2017 als mediator en begeleidt vooral echtscheidingen. “Ik heb een financiële achtergrond als belastingadviseur, maar wilde meer op persoonlijk vlak met mensen werken. Bij een scheiding komt alles samen: het juridische, het financiële/fiscale en het persoonlijke, helemaal als er kinderen in het spel zijn.” Via haar netwerk kwam ze bij het Kenniscentrum terecht, waar ze inmiddels al ruim vijf jaar spreekuren draait. Samira begon in datzelfde jaar. Als jurist en mediator combineert zij haar juridische expertise met haar werk als arbeidsmediator en extern vertrouwenspersoon. Daarmee brengt zij naast de relationele begeleiding ook een duidelijke juridische en preventieve blik in het traject. “In mijn praktijk zie ik hoe belangrijk het is dat verwachtingen niet alleen worden uitgesproken, maar ook helder en juridisch goed worden vastgelegd. Wat je samen afspreekt wanneer het goed gaat, moet ook standhouden als het ingewikkeld wordt.”
Afspraken maken terwijl je nog in harmonie bent
Pre mediation betekent samen vooruitkijken zolang het nog goed gaat. Susan vertelt over een samengesteld gezin waarvoor ze alvast een ouderschapsplan maakte. “Ze regelen het voor nu op een bepaalde manier, maar maakten ook afspraken voor stel dat het ooit fout gaat, hoe gaan we dan voor de kinderen zorgen. Dat gaf echt opluchting en rust.” Het traject is altijd maatwerk. “Partijen bepalen zelf welke onderwerpen ze willen bespreken, maar vanuit onze ervaring weten we wel welke thema’s belangrijk zijn om aan te kaarten. Denk aan verwachtingen, rolverdeling, opvoeding of financiën.”
Ook culturele en internationale aspecten kunnen een rol spelen. Samira ziet bijvoorbeeld dat culturele verschillen vragen kunnen oproepen. “Bij stellen met verschillende migratieachtergronden kan er bij een scheiding onzekerheid ontstaan over wat er gebeurt als één van de partners met de kinderen naar het buitenland vertrekt. Dat zijn niet alleen emotionele zorgen, maar ook juridische vraagstukken. Door zulke scenario’s tijdig te bespreken en goed vast te leggen, weten beide partners waar ze aan toe zijn.”
Susan vult aan dat veel stellen samenwonen zonder contract. “Daar zitten consequenties aan vast. Als een moeder stopt met werken om voor de kinderen te zorgen en ze zijn niet getrouwd, heeft ze bijvoorbeeld geen recht op partneralimentatie. Veel mensen weten dat niet.” Ook afspraken binnen een relatie kunnen na een breuk ineens veranderen. “Tijdens de relatie maak je keuzes samen, maar als je alleen nog ouders bent met elkaar, kan alles er anders uitzien en kan iemands mening of plan veranderen.”
Samira vertelt dat het belang van pre mediation voor haar in de praktijk steeds duidelijker werd. “Veel mensen vinden het vanzelfsprekend om huwelijkse voorwaarden op te stellen, maar pre mediation? Daar willen de meesten nog niet aan denken. Terwijl het in feite hetzelfde principe is: je maakt afspraken vóórdat er complicaties ontstaan. Juist dat geeft rust en voorkomt onnodige conflicten.”
De roze wolk maakt het lastig, maar juist daarom is het nodig
Dat veel stellen het gesprek uitstellen, begrijpen beide mediators goed. “Mensen zien het nut niet als het goed gaat,” zegt Susan. “Je gaat trouwen of krijgt een kind en hebt een rooskleurig beeld. Maar als je naar de cijfers kijkt, redt niet iedereen het samen.” Ze herinnert zich hoe een collega ooit zei dat huwelijkse voorwaarden “zo liefdeloos” waren. “Later kwam ze bij me terug. Haar partner was vreemdgegaan en met al haar geld vertrokken. Toen zei ze: "Had ik toch maar huwelijkse voorwaarden gemaakt.”
Samira merkt dat spanningen vaak zichtbaar worden zodra het eerste kind er is. “Het ouderschap vraagt iets heel anders dan mensen verwachten. Op social media lijkt alles romantisch, maar in werkelijkheid denken partners soms: ik had verwacht dat jij meer zou helpen. En de ander zegt weer: wanneer moet ik dat doen? Ik werk tot tien uur en wil ook tijd voor mezelf.” Wat daarbij vaak vergeten wordt, is het partnerschap. “Je moet elkaar niet uit het oog verliezen. Hoe zorg je dat je tijd en energie in je relatie blijft stoppen? Als je die weg kwijt bent, is het lastig om elkaar terug te vinden.” Volgens haar is het daarom beter om verwachtingen vroeg uit te spreken. “In mediation is het vaak al geëscaleerd. Iedereen redeneert dan vanuit aannames die nooit zijn uitgesproken.”
Daarnaast denken mensen soms klaar te zijn als ze huwelijkse voorwaarden hebben opgesteld. Maar in de praktijk merken Susan en Samira dat partijen de gemaakte afspraken bij een scheiding toch niet eerlijk vinden, of dat ze nooit hebben geleefd zoals ze ooit van plan waren. Daardoor sluiten juridische afspraken niet altijd meer aan bij wat partijen gevoelsmatig eerlijk vinden.
“Soms zijn mensen het zelfs volledig met elkaar eens over een andere verdeling,” vertelt Susan, “maar als ze het gevoelsmatig eerlijk willen regelen, kan de Belastingdienst dat zien als een schenking en schenkbelasting willen heffen.” Juist daarom is het volgens haar belangrijk om niet alleen goede afspraken te maken, maar ook te blijven kijken of ze nog passen bij hoe je samen leeft. “Voer het plan uit zoals bedacht, of pas de voorwaarden aan als je het anders wilt vormgeven. Daarmee voorkom je dat je later opnieuw voor lastige verrassingen komt te staan.”
Rust, duidelijkheid en vooral: blijf praten
“In mediation zie ik vaak dat het conflict al is geëscaleerd en dat partners handelen vanuit aannames die nooit zijn uitgesproken,” zegt zij. “Pre mediation biedt de kans om die duidelijkheid eerder te creëren, op een moment dat er nog ruimte is om samen vooruit te kijken.” zegt Samira. “Iemand kan ergens vanuit gaan, maar als de ander dat niet weet, is dat een risico.” Susan ziet vaak dat twijfels te lang blijven sudderen. “Voor de ander komt een breuk dan als donderslag bij heldere hemel en lijmen lijkt dan een gepasseerd station. Als je eerder had gepraat, had het misschien anders gelopen.” Ook de omgeving kan volgens Samira voor ruis zorgen. “Familie en vrienden hebben een mening, maar zij horen vaak maar één kant. Alleen partners weten wat er echt speelt.”
Hun advies is dan ook helder. Susan: “Praten. Maak dingen bespreekbaar. Sta open voor wat de ander denkt, vindt en voelt. Wees eerlijk en luister naar elkaar.” Samira sluit zich daarbij aan: “Communiceer en durf dat ook. Die angst dat je ruzie krijgt als je het erover hebt, snap ik. Maar juist wanneer het goed gaat, kun je dit gesprek het beste voeren.” Pre mediation is daarmee geen teken dat je twijfelt aan je relatie, maar juist een manier om bewust samen vooruit te kijken. Niet vanuit wantrouwen, maar vanuit zorg voor elkaar en voor de toekomst.
