Een scheiding brengt vaak meer met zich mee dan alleen juridische vragen. Achter discussies over omgang, gezag of alimentatie spelen regelmatig ook andere zorgen. Denk aan spanningen tussen ouders, problemen op school, geldzorgen of onzekerheid over huisvesting. Juist voor deze situaties is de aanpak in de wijkrechtbank Den Haag net even anders.
In Moerwijk vinden inmiddels iedere twee weken zittingen plaats voor inwoners uit verschillende postcodegebieden in de omgeving. Daarbij zijn niet alleen een rechter en griffier aanwezig, maar ook professionals die direct kunnen meedenken over passende ondersteuning. Vanuit het Kenniscentrum Kind en Scheiding sluit er altijd een maatschappelijk deskundige aan. Eén van hen is Anouk Klomp. Zij informeert, adviseert en helpt ouders waar nodig verder op weg. Familierechter Annemieke Emmens van de rechtbank Den Haag is vanaf de start betrokken bij het project. Samen vertellen zij hoe wijkrechtspraak werkt en waarom juist deze aanpak zoveel verschil kan maken voor ouders en kinderen.
Meer dan alleen de juridische vraag
"Het zijn gewoon zittingen zoals op de rechtbank", vertelt Annemiek. "De procedures zijn hetzelfde en de zaken worden op dezelfde manier behandeld. Het verschil zit vooral in de tijd en ruimtedie er is." Die ruimte ontstaat doordat de zittingen plaatsvinden in een wijkcentrum in plaats van in het rechtbankgebouw.
"Ik heb meer tijd om vragen te stellen en ook aandacht te besteden aan de dingen die rondom een zaak spelen", legt Annemieke uit. "Vaak gaat het niet alleen over een omgangsregeling of een gezagskwestie. Er kunnen ook opvoedproblemen spelen, problemen op school, schulden, huisvesting of spanningen binnen het gezin." De wijkrechtspraak richt zich daarom specifiek op zaken waarbij wordt vermoed dat er meer speelt dan alleen het juridische conflict. "Juist dan heeft het toegevoegde waarde om andere professionals dichtbij te hebben", zegt Annemieke.
Naast het Kenniscentrum Kind en Scheiding zijn ook sociaal raadslieden aanwezig. Daardoor kan hulp soms direct worden ingezet. "Normaal moeten we mensen doorverwijzen via papier", vertelt Annemieke. "Dan moet een organisatie later contact opnemen en soms gaat daar zoveel tijd overheen dat mensen uiteindelijk afhaken. In de wijkrechtbank kunnen we veel sneller schakelen."
Van de zittingszaal naar een gesprek aan tafel
Voor het Kenniscentrum Kind en Scheiding begint het werk vaak direct na afloop van een zitting. "Wij hebben vooraf contact met de rechter en de griffier", vertelt Anouk. "Als een zitting is afgerond, worden wij meestal even naar binnen geroepen. Dan krijgen we een korte samenvatting van wat er speelt." Na afloop komen ouders langs bij de ruimte waar het Kenniscentrum aanwezig is. "Dan gaan we met hen in gesprek. We bespreken welke hulp passend kan zijn, beantwoorden vragen en kijken samen welke vervolgstappen helpend kunnen zijn. Soms duurt zo'n gesprek een kwartier of twintig minuten, maar als er meer tijd nodig is, nemen we die ook." Volgens Anouk zit juist daar een grote meerwaarde. "Ouders hoeven niet eerst naar huis om vervolgens zelf weer allerlei organisaties te benaderen. We kunnen direct meedenken en soms ook meteen een vervolgafspraak maken." Dat merken ouders ook.
Anouk herinnert zich een zaak waarbij ouders een conflict hadden over de omgangsregeling. Na afloop van de zitting kwamen beide ouders bij het Kenniscentrum langs. "Wat mij vooral is bijgebleven, is dat ze allebei opgelucht waren. Ze voelden zich gehoord. De rechtbank had duidelijkheid gegeven, maar tegelijkertijd konden we samen kijken hoe ze de positieve ontwikkeling die was ontstaan, konden vasthouden." Naast het advies vanuit de rechtbank konden ook andere mogelijkheden worden besproken. "Ze gingen echt met een positief gevoel weg. Ze wisten welke stappen ze konden zetten en voelden zich gesteund." Via deze manier kunnen oudersbijvoorbeeld ook naar ouderschapsbemiddeling gaam om een gezamenlijke visie op het ouderschap te ontwikkelen en zo is er voor iedere situatie een oplossing te vinden.
Eerder hulp, meer rust voor ouders en kinderen
De samenwerking tussen de rechtbank en het Kenniscentrum Kind en Scheiding bestaat al langer. Volgens Annemieke ligt de basis daarvan in het Uniform Hulpaanbod, waarbinnen rechtbank, Raad voor de Kinderbescherming en hulpverlening al jaren samenwerken.
"Wij zien regelmatig ouders die een uitspraak nodig hebben, maar waarbij het conflict daarna niet automatisch verdwijnt", vertelt ze. "Een juridische beslissing lost niet altijd op hoe ouders vervolgens samen invulling geven aan hun ouderschap." Juist daarom ziet zij veel kansen in wijkrechtspraak.
"Inmiddels behandelen we niet alleen echtscheidingen en omgangszaken, maar ook voorlopige voorzieningen en gezagsgeschillen. Dat betekent dat we soms al veel eerder in het proces betrokken zijn." Volgens Anouk is dat een belangrijke ontwikkeling. "Juist in de eerste fase van een scheiding zitten ouders vaak in veel chaos en onzekerheid. Als wij op dat moment al makkelijk bereikbaar zijn, kunnen we sneller meedenken en helpen om een andere route te vinden en kan daarmee een lange strijd worden voorkomen."
Dat is uiteindelijk waar het volgens beide professionals om draait. "Kinderen hebben er het meeste last van als ouders vast blijven zitten in conflicten", zegt Anouk. "Hoe eerder ouders passende ondersteuning krijgen, hoe groter de kans dat zij weer vooruit kunnen kijken."
Annemieke ziet daarnaast een bredere maatschappelijke meerwaarde. "De officiële doelstelling van wijkrechtspraak is om duurzame oplossingen te vinden door juridische en maatschappelijke ondersteuning met elkaar te verbinden. Uiteindelijk hopen we dat ouders beter geholpen worden, dat het beter gaat met kinderen en dat daarmee ook de leefbaarheid in de wijk verbetert. Dit staat namelijk ook weer in verbinding met de criminaliteit in de wijk."
Hoewel het project nog relatief nieuw is, zijn de eerste ervaringen positief. "Ik denk dat dit echt een goede stap is geweest", besluit Anouk. "We zien dat ouders sneller geholpen worden en dat we eerder van betekenis kunnen zijn. Juist dat maakt wijkrechtspraak zo waardevol."
De wijkrechtspraak vindt om de week op maandagmiddag plaats. Voor meer informatie verwijzen we je door naar de pagina over wijkrechtspraak: https://www.kenniscentrumkindenscheiding.nl/onderwerp/aansluiting-bij-de-wijkrechtspraak/
