Jij zit op een roze wolk, maar op welke wolk zit je kind?

Opnieuw verliefd worden na een scheiding kan ontzettend fijn zijn. Misschien ga je samenwonen, ontstaat er langzaam een nieuw gezin en komt zelfs de vraag: zullen we trouwen? Dat kan voelen als een nieuwe start. Maar terwijl jij op die roze wolk zit, hoeft je kind daar niet automatisch naast te zitten. Die heeft niet voor je nieuwe partner gekozen, is niet verliefd en neemt daarnaast een heel eigen verhaal mee het nieuwe gezin in. Hoe zorg je ervoor dat daar ruimte voor blijft?

Mariska en Yvonne vertellen erover. Mariska werkt als maatschappelijk deskundige bij het Kenniscentrum Kind en Scheiding en begeleidt als stiefcoach samengestelde gezinnen. Yvonne werkte eerder bij het Kenniscentrum, is nu schoolmaatschappelijk werker en tegenwoordig ook trouwambtenaar. Daardoor komt ze samengestelde gezinnen regelmatig tegen op misschien wel het meest feestelijke moment: de trouwdag. En juist tussen de mooie kleding, bloemen en blije gezichten, merkt ze soms dat haar ‘hulpverlenersbril’ toch weer even opgaat.

De één is verliefd, de ander niet
“Wat mij eigenlijk heeft verrast, is dat je ook gewoon héél blije kinderen treft”, vertelt Yvonne. Voorafgaand aan een huwelijk spreekt ze kinderen soms even apart. Ze vraagt of ze zin hebben in de bruiloft en, als het moment zich ervoor leent, wat ze ervan vinden dat hun vader of moeder opnieuw gaat trouwen. “Dan hoor je kinderen ook echt zeggen: ja, heel leuk.” Die positieve kant mag er volgens haar ook zeker zijn. Tegelijkertijd merkt ze hoe makkelijk volwassenen vanuit hun eigen enthousiasme invullen dat het voor een kind dus óók alleen maar leuk is. “Dan zeggen ouders bijvoorbeeld: ‘Maar het is toch leuk? Je krijgt een mooie jurk of een mooi pak.’” Terwijl de vraag ‘Wat vind je ervan dat mama met Joop gaat trouwen?’ ruimte geeft voor een heel ander gesprek.

Mariska herkent dat vanuit haar begeleiding van samengestelde gezinnen. “De mensen zelf zitten op een roze wolk. Ze hebben er na een moeilijke periode weer helemaal zin in en trekken daar het liefst iedereen in mee. Maar die kinderen zijn niet verliefd. Zij hebben niet voor die nieuwe persoon gekozen.” Als er vervolgens spanningen zijn in het nieuw samengestelde gezin, uit zich dit vaak in de band tussen een nieuwe partner en een kind. Er wordt dan vaak naar het kind gekeken. Daarvan wordt verwacht dat die zich beter gedraagt, aardiger is tegen de nieuwe partner of maar moet 'dealen' met de situatie want het is nou eenmaal zo. Terwijl het lang niet altijd gaat over hoe leuk of aardig een kind of stiefouder is. Veel vaker gaat het om het systeem eromheen en de vraag hoe dat samengestelde gezin wordt opgebouwd.

Een samengesteld gezin is nu eenmaal geen nieuw kerngezin waarin iedereen vanaf dag één dezelfde band met elkaar heeft. Er zijn eigen kinderen en stiefkinderen, een bloedband en een stiefband, ex-partners en verschillende loyaliteiten. Ook de kinderen worden ineens bij elkaar gebracht. “Dat moet ook maar net passen”, zegt Mariska. “Net als in een klas: daar kun je ook niet met iedereen een band opbouwen.  Alleen kun je daar kiezen met wie je om wilt gaan. In een samengesteld gezin kun je niet kiezen.”

Naast geluk van iets nieuws, zit ook het verlies van iets dat geweest is. “Kinderen kunnen nog lang de wens hebben dat het goedkomt tussen de ouders”, vertelt Mariska. Ook loyaliteitsvragen spelen mee. “Als ik deze nieuwe partner leuk vind, wat doet dat dan met papa of mama aan de andere kant?” Vooral wanneer de communicatie tussen de ouders moeizaam verloopt, kan een kind het gevoel krijgen dat het door een goede band met de stiefouder tegen de andere ouder kiest.

Yvonne zag hoe anders dat kan zijn wanneer die ruimte er wél is. Op de dag van de bruiloft van zijn vader belde een inmiddels volwassen zoon zijn moeder om trots te laten zien hoe mooi hij eruit zag in zijn pak. Zijn moeder was op haar beurt blij dat hij zo blij was om zijn vader weer gelukkig te zien met een ander. “Dat vond ik zo mooi om te zien. Dat het allemaal goed en welkom was.” De zoon hoefde niet te kiezen: hij kon blij zijn voor zijn vader en dat tegelijkertijd delen met zijn moeder.

Je hoeft niet meteen één gezin te zijn
Misschien zit daar wel een van de grootste valkuilen: de wens om zo snel mogelijk weer één gezin te worden. Mariska ziet regelmatig dat een samengesteld gezin wordt benaderd alsof er een nieuw kerngezin ontstaat. Maar in een samengesteld gezin bestaan al allerlei banden voordat de nieuwe partner binnenkomt. “Je hebt niet allemaal dezelfde bloedband. Het is belangrijk om te beseffen dat je niet één bent.”

Hoe gevoelig dat kan zijn, merkte Mariska tijdens een gesprek met een meisje van zestien. Haar vader had verteld dat hij en zijn nieuwe partner voortaan één team waren. Als zijn partner iets zei, was dat volgens hem net zo goed wat hij vond. Waarschijnlijk wilde hij vooral duidelijk maken dat zijn nieuwe partner ook een plek in huis had. Maar zijn dochter reageerde: “En mama dan? Jullie waren toch ook een team?” Voor haar voelde het alsof haar moeder uit het team was gezet. “Ze was daar best boos over. De woorden die je gebruikt om zoiets te formuleren doen heel veel in zo’n verhaal.”

Een nieuwe partner hoeft de plek van de andere ouder ook helemaal niet over te nemen om belangrijk te kunnen worden. Mariska begeleidde bijvoorbeeld een gezin waarin beide partners kinderen uit een eerdere relatie hadden. Er ontstond vooral spanning wanneer de één iets zei over de kinderen van de ander. Door samen te kijken naar wie welke rol had, kwam er rust. “Als ik uitleg dat je bijvoorbeeld niet verantwoordelijk bent voor de opvoeding van de kinderen van de ander, kan dat al zoveel rust creëren. Dan mag het veel vrijer zijn: we gaan een vriendschap opbouwen. Waar kunnen we de verbinding samen gaan vinden?”

Langzaam ontstond er een eigen band tussen de dochters en de nieuwe partner van hun moeder. Hij kon hen ergens op aanspreken, maar zij wisten hem andersom ook te vinden als ze iets wilden vragen. Niet omdat hij ineens hun vader was geworden, maar omdat ze samen een relatie hadden opgebouwd. “Dan kun je echt veel aan elkaar toevoegen.”

Daarom gebruikt Mariska in haar begeleiding vaak het woord: ‘vertragen’. “Er moet tijd en ruimte zijn en er moet inbreng zijn van de kinderen, zodat zij zichzelf kunnen zijn.” Niet alles hoeft meteen. Een stiefouder hoeft niet direct op te voeden, kinderen hoeven niet onmiddellijk een hechte band te voelen en ook tussen stiefbroers en -zussen hoeft vanaf de eerste dag niet iets bijzonders te ontstaan. Tegelijkertijd mag de nieuwe partner er ook zijn. “Die is niet ondergeschikt aan de rest in het huis. Maar heb het er met elkaar over: wie heeft welke rol?”

Vraag, bespreek en vertraag
Juist omdat er in een samengesteld gezin weinig vanzelfsprekend is, adviseren Mariska en Yvonne om veel met elkaar te bespreken. “Eigenlijk moet je alles waar je aan denkt bespreken”, zegt Mariska. Ze werkt bijvoorbeeld met een stiefplan van Mixd family. Daarin kunnen grote vragen staan over opvoeding en de rol van de stiefouder, maar ook heel praktische dingen: wie brengt de kinderen weg, waar mag een stiefouder iets van zeggen en waar niet, en welke bestaande tradities wil je behouden?

Dat laatste lijkt misschien klein, maar kan in het dagelijks leven veel betekenen. Stel dat een ouder iedere zondag met de kinderen gaat wandelen, terwijl de nieuwe partner gewend is om op zondag uitgebreid samen te ontbijten. Wat gebeurt er wanneer je gaat samenwonen? Moet een van de twee tradities verdwijnen of kan het naast elkaar bestaan? “Het mooiste is om dat allemaal te bedenken als alles nog goed gaat”, zegt Mariska, bijvoorbeeld voordat je daadwerkelijk besluit samen te gaan wonen.

En vergeet in al die gesprekken vooral het kind niet. Yvonne probeert dat zelfs rondom een bruiloft bewust te doen. “Ik vraag bijvoorbeeld: wat lijkt je het leukste van de dag? Maar ook: wat vind je ervan dat mama met Joop gaat trouwen of je vader met Marjan? Zodat er ruimte is en je je verhaal kwijt kunt.” Niet om van iets feestelijks iets zwaars te maken, maar om te laten merken dat alle gevoelens er mogen zijn. “Iets leuks als een bruiloft, daar mogen ook vragen over worden gesteld. Het is best definitief eigenlijk.”

Een kind kan verdrietig zijn om het gezin dat er niet meer is en tegelijkertijd enorm veel zin hebben in de bruiloft. Het kan de nieuwe partner heel aardig vinden en toch hopen dat papa en mama ooit weer bij elkaar komen. Volgens Mariska is het vooral belangrijk om “het er allebei te laten zijn: het verlies en de nieuwe verbinding”. Ook helpt het om kinderen gerust te stellen dat er nog altijd evenveel van ze gehouden wordt en dat een nieuwe partner hun vader of moeder niet gaat vervangen.

“Overhaast het niet”, zegt Yvonne. “Houd goed in de gaten hoe het met je kind gaat en vraag wat hij ervan vindt.” Mariska komt daarbij nog één keer terug op die roze wolk: “Besef dat jij op die roze wolk zit, maar kijk ook op welke wolk de rest zit. Zorg dat er ruimte is voor iedereen en kijk welke regenboog je met al die verschillende kleuren wolken kunt maken.”

Misschien zit je kind ook op een roze wolk, misschien ziet die er heel anders uit. Juist als al die verschillende gevoelens er mogen zijn, ontstaat er ruimte om samen iets nieuws op te bouwen. 

Deze nieuwsberichten vind je misschien ook interessant

Liever persoonlijk contact?

Stel hieronder je vraag. Je krijgt binnen 2 werkdagen antwoord. Je mag je vraag ook via Whatsapp (06 112 59 195) of e-mail (info@kenniscentrumkindenscheiding.nl) aan ons stellen. Ook dan reageren we binnen 2 werkdagen. Of geef ons een belletje op 06 112 59 195, dan krijg je meteen iemand aan de lijn!

Het verplichte veld voornaam is niet ingevuld
Het verplichte veld achternaam is niet ingevuld
Het veld e-mailadres bevat geen geldig e-mailadres. Noteer hier een bestaand e-mailadres.
Het veld telefoonnummer bevat geen geldig telefoonnummer. Noteer hier een telefoonnummer, bestaande uit tien cijfers, zonder gebruik van spaties of andere karakters.
Het verplichte veld woonplaats is niet ingevuld
Het verplichte veld mijn vraag is niet ingevuld